Lessenrooster Marxistische Universiteit zomer 2012

Marxistische Universiteit zomer 2012 - van 18 tot 23 augustus
EEN WERELD VOOR DE 99%
Gedetailleerd lessenprogramma

(pdf-folder lezen — praktische inlichtingen en inschrijven)

Les 1: Marx voor beginnelingen (18 en 19 augustus)

Leraar: Luc Lever

De crisis doet niet alleen de beurs daveren. Bedrijven sluiten of ontslaan hun arbeiders. Alle regeringen zetten besparingsplannen op touw. Maar ook het protest groeit: tegen hoge bonussen, tegen de superwinsten en de voorrechten van monopolies, tegen de besparingen ten koste van de werkende mensen. En er is meer !

10 jaar geleden verkondigden de groten van deze aarde dat "er geen alternatief bestaat": "There is no alternative" (TINA) voor het kapitalisme. Vandaag kunnen we ons afvragen of het kapitalisme niet tegen een muur te pletter loopt. Zoals de alomtegenwoordige Rik Torfs schreef: "Vergeten woorden zoals kapitalisme en communisme duiken opnieuw op zoals paddenstoelen in het herfstgras…" .

Op zoek naar een alternatief voor het kapitalisme, en op zoek om de ware inhoud te herontdekken van het socialisme, herontdekken we ook Marx. Het communistisch manifest en Het Kapitaal worden heruitgegeven. De jongeren van 35 Duitse universiteiten hebben leesgroepen gevormd om Het Kapitaal van Marx te studeren. Kan de oude Marx ons nog uitleggen hoe de wereld draait? En vooral hoe we hem kunnen veranderen?

Op deze vorming willen we iedereen die de logica van het kapitalisme niet meer wil aanvaarden, kennis laten maken met de ideeën van Marx, over de filosofie, over de geschiedenis en over de economie. Zodat we de maatschappij met een andere bril dan kunnen bekijken dan ons via kranten en TV wordt voorgehouden.

Deze cursus is voor iedereen die voor het eerst wil kennis maken met een marxistische visie op de wereld. Er is geen voorkennis vereist. Een frisse verontwaardiging over de huidige gang van zaken volstaat.

Les 2: Onze sociale zekerheid verdedigen (18 augustus)

Leraar: David Parra en Tim Joye

Europa is in crisis: de sociale zekerheid zit in het oog van de storm. Pensioenen en gezondheidszorg maken de hoofdmoot uit van het staatsbudget. Zonder enige sociale bescherming (dop, pensioenen, gezondheidszorg, kinderbijslag,...) zou de armoede 40,7% van de bevolking treffen. Nu is dat 14,6%. Er wordt voortdurend gesproken over het tekort in de sociale zekerheid maar waarom is er een deficiet? En wie moet bijbetalen?

Pensioenen zijn indirect of uitgesteld loon. De werkgevers betalen het loon van de werkers tijdens hun loopbaan en daarna. Daarom zijn de aanvallen op de pensioenen een aanval op de lonen van de werkers.

Pensioenen en gezondheidszorg zijn twee basisrechten voor elkeen, maar sommigen beschouwen ze als enkel en alleen als kosten. Moeten ze in het vrije marktsysteem geïntegreerd worden?

Hoe kan het marxisme een oplossing bieden voor dit probleem? Deze en andere vragen worden in de les behandeld.

Les 3: Maar ja, natuurlijk begrijpt U iets van filosofie! (21 tot 23 augustus)

Leraar: Lucien Materne

Karl Marx startte zijn loopbaan als filosoof. Hij legde zich toe op de studie van de meest fundamentele vragen over het menselijke bestaan.

Zijn latere gedachtegoed is doordrongen van filosofische standpunten en van de studiemethode die Karl Marx en zijn medestander Friedrich Engels hebben ontwikkeld.

De wereld verandert razendsnel. Moeten wij deze veranderingen (van de aarde, de maatschappij, de economie, de mensen zelf) vrezen of toejuichen? Kunnen wij zelf een rol spelen in deze veranderingen? Of moeten wij ons altijd onderwerpen aan de wet van de sterkste (of de rijkste)? 150 jaar geleden al boog Marx zich over deze vragen.

Aan de hand van De grondslagen van de filosofie van de Franse marxist Georges Politzer legt Lucien Materne uit waarom Marx’ ideeën nog steeds zo actueel zijn. (Georges Politzer werd door de Duitsers gefusilleerd tijdens de Tweede Wereldoorlog).

De cursus loopt uit op een praktische, actuele analyseoefening.

Les 4: Inzicht in economie ( 20 tot 23 augustus)

Leraar: Hubert Hedebouw

U wilt begrijpen waarom er crisissen zijn, werkloosheid, delokaliseringen en wat men verstaat onder competitiviteit, waarom sommigen rijk worden terwijl u uw hele leven heeft gewroet en er slechts een klein pensioen aan overhoudt?

Alle wordt verkocht, alles is te koop. Maar waarom wordt een bepaald artikel eigenlijk duurder verkocht dan een ander? Hoe wordt de waarde ervan bepaald?

Hebben patroons en werknemers niet allebei belang bij de verhoging van de productiviteit en de winsten van hun bedrijf? Om te investeren in modernere machines?

Men beweert dikwijls dat concurrentie leidt tot efficiëntie en prijsdalingen. Maar dat ze ook overproductie en crisis veroorzaakt, dat zegt men heel wat minder vaak. Bewijzen de economische crisissen niet dat het kapitalisme afgedaan heeft?

Les 5: Werkgevers en werknemers: gelijk voor de belastingen? (18 en 19 augustus)

Leraar : Nicole Naert, André Hardewyn en Alfons Brys

“Sire , laten we de armen belasten, zij zijn talrijker”, zei Colbert, de grote schatkistbewaarder van Louis XIV.

Onder het kapitalisme is deze uitspraak meer dan ooit aan de orde. Alsook de variante ervan,die de Belgische liberale minister van Financiën Didier Reynders zo nauw aan het hart ligt: laten we de rijken NIET belasten, zij zijn minder talrijk.

Samen met de politie en het Gerecht behoort het recht om belastingen te heffen tot de belangrijkste machtsinstrumenten van de Staat. Zowel de ontvangsten van de Staat (belastingen en taksen) als de uitgaven (begroting) vertellen een aardig woordje over de klassenrol van de Staat.

Les 6: De toekomst van het Cubaanse socialisme (19 augustus)

Leraars : Marc Vandepitte

De afgelopen twee jaar heeft Cuba een aantal in het oog lopende economische maatregelen doorgevoerd, zoals de vrije verkoop van huizen en wagens, en het werken voor eigen rekening. Ook de staatseconomie en de landbouw worden grondig geherstructureerd.

Is dit het begin van het einde van het socialistisch model? Gaat Cuba de weg op van China? Hoe is de economie er aan toe? Wat zijn de belangrijkste uitdagingen en waar gaat het naartoe?

Les 7: Libië, Syrië, Iran: bevrijding of imperialisme (18 tot 20 augustus)

De drie vormingsdagen worden georganiseerd door INTAL.

Leraars : Michel Collon, Marc Botenga en Danny Claes

Of hoe het imperialisme in de wereld van vandaag blootleggen en aanklagen. Een les met voorbeelden uit de wereld van vandaag om op de goede manier te reageren en zich niet door de overheersende media om de tuin te laten leiden.

De eerste twee dagen leren we de marxistische analysemethode toepassen op het imperialisme als alternatief voor andere uitgangspunten, meer bepaald deze van Negri en Hardt.

Gedurende de laatste dag bespreekt Michel Collon de interventie in Libië en de bedreigingen voor Syrië en Iran.

Les 8: Facebook, Twitter…
instrumenten voor activisme (23 augustus)

Leraar : Frank Sonck

 Sinds hun ontstaan in resp 2004 en 2006 zijn Facebook en Twitter niet meer weg te denken in het politieke en syndicaal activisme. De arabische revolutie, de Occupy beweging, de frietrevolutie maar ook tijdens de laatste grote staking in België op 30 januari werden deze social media volop gebruikt. Zijn Facebook en Twitter dan zo anders dan het pamflet en de affiche van vroeger? Kunnen zij echt een revolutie teweeg brengen?

Met enkele voorbeelden tonen we de mogelijkheden van deze nieuwe media, in een workshop op het einde van de dag kan je zelf zien hoe je eraan kan beginnen en hoe jij een facebook en twitter activist kan worden.

Les 9: Is het “groene kapitalisme” mogelijk? (21 en 22 augustus)

Leraar : Wiebe Eekman

 Alle rijkdom komt voort uit twee bronnen: arbeid en natuur. Vandaag echter wordt de draagkracht van de natuur ver overschreden. De emissies aan broeikasgassen zouden wereldwijd gehalveerd moeten worden ten opzicht van 1990, maar ze zijn met 40% toegenomen sindsdien.

Waarom lukt die overschakeling naar duurzame en hernieuwbare energiebronnen nog niet? Is het een technisch of een politiek probleem? We geven een overzicht van mogelijke oplossingen.

Van Stockholm 1972 over Rio de Janeiro 1992 tot nu Rio+20 wordt er wereldwijd gedebatteerd over het klimaat. Waar staan we vandaag? Kan de markteconomie het klimaatprobleem oplossen? Sinds 1997 wordt dat geprobeerd met het verhandelen van koolstof emissiekredieten.

Lukt die “vergroening” van het kapitalisme of is het één grote maskerade? Hoe is eigenlijk het klimaatprobleem ontstaan? En in welke richting zoeken we oplossingen?

Les 10: De dertigjarige crisis (20 tot 23 augustus)

Leraar : Luc Lever

September 2008. Het failliet van Lehman Brothers heeft het effect van een natuurramp: de verschillende staten snellen de grootbanken ter hulp om de totale chaos te vermijden.

Drie jaar later vindt de crisis weer een nieuwe adem. De staatsschulden zijn duizelingwekkend gestegen, de monetaire problemen nemen onbeheersbare vormen aan terwijl de bevolking geconfronteerd wordt met torenhoge werkloosheid, verhoogde pensioenleeftijd en ver doorgedreven privatisering van de openbare diensten.

Zijn enkel scheefgegroeide financiële markten en speculatie de oorzaken? Of gaat het om een crisis die het hart van het kapitalisme zelf aantast? Zijn er nog uitwegen uit dit systeem?

Les 11: In de voetsporen van Charles Darwin en Karl Marx
               Wat is hun betekenis voor ons hedendaags wetenschappelijk
               mens- en wereldbeeld? (19 augustus)

Spreker en museumgids: Dirk Van Duppen (Dokter van Geneeskunde voor het Volk)

Er is een ochtend-, middag- en avondprogramma. De drie onderdelen kunnen ook apart gevolgd worden.

Nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen en de gevolgen voor ons inzicht in de diepe tijd van de evolutie: vanaf het eerste leven to t het ontstaan van de mens.

DEEL 1: Voormiddag van 9u00 tot 12u30: les en discussie.
Nieuwe ontdekkingen in de neurowetenschappen, de evolutionaire biologie, de moleculaire genetica, de paleontologie, antropologie, evolutionaire psychologie en (dierlijke) gedragswetenschappen geven ons betere inzichten in de diepe tijd van de evolutie. We overlopen de evolutie vanaf het eerste leven tot het ontstaan van de mens met zijn instincten, zijn bewustzijn, zijn empathisch vermogen en de zin tot samenwerking enerzijds, en zijn hebzucht en drang tot rivaliteit anderzijds, en tenslotte zijn vermogen tot wetenschappelijk denken en doen. Er is geen speciale voorkennis vereist.

DEEL 2: Namiddag van 14u30 tot 16u30: geleid bezoek aan natuurhistorisch museum te Brussel www.natuurwetenschappen.be/museum.
Vertrek kort na het middageten met carpooling naar het museum. Bijeenkomst in de inkomhal van het museum om 14u.30. De rondleiding duurt +/-2 uur. Terug voor het avondeten. Een geleide rondwandeling doorheen de galerij van de dinosaurussen, het zaaltje over het ontstaan van de mens en de galerij van de evolutie illustreert de theorie met talrijke concrete voorbeelden.

DEEL 3: Avondlezing om 20u 00: Karl Marx en het Darwinisme.
Nieuwe ontdekkingen in neurowetenschappen, sociopsychologie en in diergedragsonderzoek geven empirische ondersteuning voor wat de mens uniek maakt. De mens is een sociaal en verstandig breindier. Zijn evolutionair ontwikkeld empathisch vermogen leidt mede tot taal en zelfbewustzijn. Dit leidt tot het vermogen voor wetenschappelijk denken en doen, de grondvermogens die de culturele evolutie van de homo sapiens hebben mogelijk gemaakt. “De start van het historisch materialisme” zou Karl Marx het destijds genoemd hebben. We bekijken de authentieke stellingnamen van Marx en Engels over het Darwinisme tegen het licht van nieuwe wetenschappelijke bevindingen én tegen het licht van de sociaaleconomische en politieke actualiteit.