Overzicht van het programma van de Marxistische Universiteit 2018

Marxistische Zomeruniversiteit 2018

Van dinsdag 7 tot zondag 12 augustus

Terug naar Marxistische Universiteit

Inschrijving

Zie ook cursussen in het Frans

Marx voor beginners — Alain Claessens / van 7 tot 9 augustus

De crisis doet niet alleen de beurs daveren. Bedrijven sluiten of ontslaan hun arbeiders. Alle regeringen zetten besparingsplannen op touw. Maar ook het protest groeit: tegen hoge bonussen, tegen de superwinsten en de voorrechten van monopolies, tegen de besparingen ten koste van de werkende mensen. En er is meer!

10 jaar geleden verkondigden de groten van deze aarde dat er geen alternatief bestaat: “There is no alternative” (TINA) voor het kapitalisme. Vandaag kunnen we ons afvragen of het kapitalisme niet tegen een muur te pletter loopt. Zoals de alomtegenwoordige Rik Torfs schreef: “Vergeten woorden zoals kapitalisme en communisme duiken opnieuw op zoals paddenstoelen in het herfstgras”.

Op zoek naar een alternatief voor het kapitalisme en op zoek om de ware inhoud te herontdekken van het socialisme, herontdekken we ook Marx. Het communistisch manifest en Het Kapitaal worden heruitgegeven. Jongeren van 35 Duitse universiteiten hebben leesgroepen gevormd om Het Kapitaal van Marx te bestuderen. Kan de oude Marx ons nog uitleggen hoe de wereld draait? En vooral hoe we hem kunnen veranderen?

In deze vorming willen we iedereen die de logica van het kapitalisme niet meer wil aanvaarden, kennis laten maken met de ideeën van Marx over filosofie, geschiedenis en economie. Zodat we de maatschappij met een andere bril kunnen bekijken dan ons via kranten en TV wordt voorgehouden.

Deze cursus is voor iedereen die voor het eerst wil kennis maken met een marxistische visie op de wereld. Er is geen voorkennis vereist. Een frisse verontwaardiging over de huidige gang van zaken volstaat.

Alain Claessens is een medewerker van Imast (Instituut voor Marxistische Studies). Hij is gespecialiseerd in politieke ecologie.

Het kapitalisme volgens Marx — Luc Lever / van 10 tot 12 augustus

U wil begrijpen waarom er crisissen zijn, werkloosheid, delokaliseringen en wat men verstaat onder competitiviteit, waarom sommigen rijk worden terwijl u uw hele leven heeft gewroet en er slechts een klein pensioen aan overhoudt?

Alles wordt verkocht, alles is te koop. Maar waarom wordt een bepaald artikel eigenlijk duurder verkocht dan een ander? Hoe wordt de waarde ervan bepaald?

Hebben patroons en werknemers niet allebei belang bij de verhoging van de productiviteit en de winsten van hun bedrijf? Om te investeren in modernere machines?

Men beweert dikwijls dat concurrentie leidt tot efficiëntie en prijsdalingen. Maar dat ze ook overproductie en crisis veroorzaakt dat zegt men heel wat minder vaak. Bewijzen de economische crisissen niet dat het kapitalisme afgedaan heeft?

Het is meer dan 150 jaar geleden dat het eerste deel van Het Kapitaal van Karl Marx werd uitgegeven. Toch wordt dit boek over heel de wereld nog steeds gelezen en becommentarieerd. De economische analyse die Marx van het kapitalisme maakte is al herhaaldelijk begraven, maar telkens terug verrezen. Waarom? Omdat Karl Marx een analyse maakte van het kapitalisme die zo grondig en zo diepgaand was dat zij de fundamenten van het kapitalisme blootlegde en daardoor nog steeds een antwoord biedt op het neoliberale model. In deze cursus willen we de band leggen tussen de fundamentele analyses van Marx en de actualiteit.

Luc Lever is medewerker van de marxistische universiteit. Hij is gespecialiseerd in de economische vraagstukken. Hij gaf eerder reeds cursussen over de Marxistische visie op de crisis en over Het Kapitaal van Karl Marx en coördineerde de Nederlandstalige uitgave van De veertigjarige crisis: Het einde van het kapitalisme van Henri Houben.

Het Communistisch Manifest — Lucien Materne / 10 augustus

Het Communistische Manifest is één van die zeldzame boeken die na 170 jaar nog al hun kracht en actualiteitswaarde bezitten.

De openingszin is als een bliksemschicht. Het is een uitdaging van alle onderdrukten aan hun verdrukkers.
"Een spook waart door Europa, het spook van het communisme. Alle machten van het oude Europa hebben zich tot een heilige drijfjacht tegen dit spook verbonden."
In de laatste zin weerklinkt het zelfvertrouwen van de werkers, hun vaste wil om te winnen, hun minachting voor de burgerij en al haar misdaden. In de laatste zin voelt men de sterkste gevoelens van de uitgebuitenen van alle tijden en alle landen:
"De communisten steken hun opvattingen en bedoelingen niet onder stoelen of banken. Zij verklaren openlijk dat hun doel slechts kan worden bereikt door de gewelddadige omverwerping van de hele bestaande maatschappelijke orde. Dat de heersende klassen sidderen voor een communistische revolutie! De proletariërs hebben daarbij niets te verliezen dan hun ketenen. Zij hebben een wereld te winnen. Proletariërs aller landen, verenig u!"

Lucien Materne is een medewerker van Imast (Instituut voor Marxistische Studies). Hij is gespecialiseerd in filosofie en politieke economie.

De ketens van de Europese Verdragen — Marc Botenga / 11 augustus

Het is al decennialang zo dat de sociaaldemocratie de Europese Unie mee regeert. Ze heeft de pen vastgehouden voor de hardste besparingsverdragen. Links van de sociaaldemocratie liggen de zaken anders. De pijnlijke ervaring van het Griekse Syriza, dat met het eindeloze besparingsbeleid probeerde te breken, stelt links voor de vraag: welk Europees programma. In hun kiesprogramma zetten het Duitse Die Linke en de Spaanse lijst Unidos Podemos in op forse hervormingen van de Unie.

Zijn die Europese verdragen een obstakel voor linkse politieke partijen of niet? Moeten ze ja dan nee weg, indien linkse partijen hun programma willen uitvoeren? Dit zijn de vragen die tijdens deze vorming beantwoord zullen worden.

Marc Botenga is jurist en politicoloog. Hij werkt als politiek adviseur voor de fractie Europees Unitair Links (GUE/NGL) in de Commissie industrie, onderzoek en energie (ITRE) van het Europees Parlement.

Marx en Engels als socioloog — Jan Vranken / 8 augustus

In deze les beginnen we met het bij elkaar sprokkelen van een aantal aanzetten in het werk van Marx en Engels over armoede. Daarbij vertrekken we niet vanuit het klassebegrip, maar vanuit Marx’ definitie van de ‘sociale laag van het pauperisme’. Het is namelijk opmerkelijk hoezeer deze bevolkingsgroep overeenstemt met wie ook vandaag nog in armoede leeft. Daaraan koppelen we zijn vormen van ‘relatieve overbevolking’ en hoe het concept ‘sociale laag’ past in zijn klassetheorie. Ook nemen we de stelling kritisch onder de loep dat Marx aanhanger zou zijn van een (absolute) ‘Verelendungstheorie’. We besteden aandacht aan het empirische onderzoek van Engels — die, meer nog dan Marx een sociologische invalshoek hanteert — over de toestand van de arbeidersklasse in Engeland (Dirk Van Duppen noemde het “een van de meest visionaire werken uit de Marxistische literatuur”). In welke mate hebben recentere auteurs — vooral Eric Ohlin Wright — nieuwe inzichten toegevoegd, die het theoretische raamwerk van Marx en Engels relevanter maken voor de studie van de (armoede in de) hedendaagse samenleving. We besluiten met de verklaring van de manier waarop we al deze inzichten in onze eigen studie van armoede hebben verwerkt.

Jan Vranken is emeritus gewoon hoogleraar van de Universiteit Antwerpen sinds 2009. Daar richtte hij het Centrum OASeS op. Hij deed onderzoek over — onder andere — armoede en andere vormen van sociale uitsluiting, migratie en de stad. Het bekendste product is het Jaarboek Armoede en Sociale Uitsluiting. Hij blijft actief op deze gebieden; zoals via de publicatie van een federaal jaarboek Armoede in België/Pauvreté en Belgique en Europese expertopdrachten.

De filosofie van Karl Marx — Karim Zahidi / 10 augustus

Dialectiek en materialisme zijn twee centrale begrippen van het marxisme. Maar wat betekenen ze precies? In deze cursus zullen we de betekenis en het gebruik van deze termen door Marx bespreken. Na een kort historisch overzicht van de materialistische stromingen binnen de filosofie maken we, uitgaande van Marx’ stellingen over Feuerbach, kennis met de radicaal nieuwe invulling die Marx aan het materialisme gaf om de mens in zijn historische en maatschappelijke context te begrijpen. Aan de hand van zowel historische als eigentijdse voorbeelden zullen we zien dat de materialistische methode van Marx een analysekader aanreikt om filosofische en maatschappelijke vraagstukken te analyseren op een manier die fundamenteel verschilt van de toen (en nu) gangbare (liberale) analysekaders. Op basis van deze voorbeelden leren we een centraal instrument in Marx’ analysekader, namelijk de dialectische methode, kennen. Tenslotte staan we even stil bij verschillen en gelijkenissen tussen Marx’ methode en het dialectisch materialisme van Engels, Plekhanov en Lenin.

Karim Zahidi is filosoof en wiskundige, docent wetenschapsfilosofie en logica aan het Centrum voor Wijsgerige Psychologie, Universiteit Antwerpen. Hij is voorzitter van het Masereelfonds.

Voor brood en rozen: de geschiedenis van de arbeidersklasse — Hendrik Vermeersch / 11 augustus

Wist u dat de algemene staking een traditie is van de Belgische arbeidersbeweging? Lenin en Rosa Luxemburg bewonderden België om dit machtige strijdmiddel.

Wist u dat de Belgische arbeidersklasse wereldwijd behoort tot de landen met de meeste vakbondsleden en dat ondanks haar opdeling in drie vakbonden (ABVV, ACV en ACLVB)?

Wist u dat de belangrijkste strijd van de Belgische arbeiders tussen 1910 en 1921 om de invoering van de achturendag ging? Vandaar ook de naam van de Achturenhuizen.

Weet u sinds wanneer we spreken van het ‘Belgische model van sociaal overleg’? Wie het heeft ingesteld en waarom het er is gekomen?

Wie heeft de eerste vakbonden opgericht? Dat waren de textielarbeiders in Gent en Kortrijk. Wie heeft de geest van verzet en strijd in de arbeidersbeweging binnengebracht? Dat waren de mijnwerkers van de Borinage. Wie heeft de eerste politieke eisen van de arbeidersklasse naar voor gebracht? Dat waren de Brusselse arbeiders en ambachtslui. En samen, die van Gent, die van de Borinage, die van Brussel, samen hebben ze de arbeidersbeweging geschapen.

Hendrik Vermeersch was Secretaris BBTK Brussel-Halle-Vilvoorde Sector Industrie en daarna directeur van ManiFiesta. Hij is vooral gepassioneerd door de geschiedenis van de arbeidersbeweging.

Welke politieke ecologie? - Wiebe Eekman / 7 - 8 augustus

Vandaag beleven wij het begin van een nieuwe technologische revolutie op energievlak, die ons voor heel wat maatschappelijk-organisatorische keuzes stelt. Electrabel en het VBO eisen dat het klimaatbeleid van de overheid 'technisch neutraal' zou zijn. De BBL vindt dat het klimaatprobleem 'links noch rechts' is. Toch ondergaan wij nu de gevolgen van de verkeerde beleidskeuzes uit het verleden.

Gaan we voor collectieve of voor individuele oplossingen? Gaan we voor openbare dienstverlening of voor ieder voor zich? Beschouwen we de ecosystemen als een gemeengoed of gaan we voor privatiseren? Analyseren we de technische keuzes vanuit de ecologische impact of volgens de winstmaximalisatie? Analyseren we de organisatorische keuzes volgens de sociale noden of volgens het competitief vermogen? Gaan we voor de overgang naar een socialistische planeconomie of voor het oplappen van de kapitalistische markteconomie?

Het zijn die vragen die steeds opnieuw gesteld moeten worden in de beleidskeuzes rond energie, mobiliteit, landbouw, industriële ontwikkeling, wereldhandel,….

De klimaatontaarding blijkt, net als de sociale problematiek, innig verweven te zijn met de keuzes die worden opgelegd door de kapitalistische eigendomsverhoudingen in de productiemiddelen.

Wiebe Eekman is milieucoördinator. Hij publiceert over klimaat-problemen en -oplossingen. Hij is lid van de klimaatwerkgroep van de PVDA (België) en medewerker van Climaxi (Beweging voor Klimaat en Sociale Rechtvaardigheid).

Het recht op de stad — Karel Trullo / 12 augustus

Vandaag woont de helft van de mensheid in de grote steden. Sinds het begin van de eeuw maakt een neoliberale visie van de stad opgeld in de politiek. Alle traditionele partijen hebben die overgenomen. We tonen pistes om iedereen een “recht op de stad” te waarborgen, waarmee we bedoelen, een stad die het recht op woonst, gezondheid, onderwijs, werk, cultuur en deelname aan een werkelijk democratische publieke ruimte waarborgt.

Karel Trullo is architect-urbanist.

Feminisme en socialisme — Anja Meulenbelt / 7 augustus

Deze vorming is geannuleerd. We verontschuldigen ons hiervoor.

In 1976 schopte Anja Meulenbelt De schaamte voorbij de wereld in, een autobiografisch verhaal over liefde, seks en de beginjaren van de Amsterdamse vrouwenbeweging. Het boek werd in elf talen vertaald, ging meer dan een half miljoen keer over de toonbank en joeg een schokgolf door Vlaanderen en Nederland. Minder geweten is dat Meulenbelt in datzelfde jaar ook Feminisme en socialisme publiceerde, een pamflet waarin ze uitlegt dat het feminisme socialistisch zal zijn of niet zal zijn. En omgekeerd.

Nu doet Anja Meulebelt (ondermeer in Feminisme: Terug van nooit weggeweest) die oefening nog eens over. Met verbazing stelt ze vast dat een groot deel van de feministische bewustwording van toen vervlogen is. Meulenbelt sloopt de heilige huisjes. Gaat feminisme écht over de gelijkheid tussen man en vrouw? Moeten feministen blij zijn met vrouwelijke politici en bedrijfsleiders die zich als cheerleaders van het neoliberalisme gedragen? ‘Voor feministen’, schrijft ze, ‘is dé hamvraag niet langer alleen: wat is goed voor vrouwen? We moeten ons ook afvragen in wat voor wereld we willen leven.’ Ze houdt een pleidooi voor een breed en inclusief feminisme. Een internationaal feminisme. Een maatschappijkritisch feminisme dat zich ook economisch uitspreekt.

Anja Meulenbelt is schrijfster, feministe, activiste en oud-parlementslid voor de Nederlandse SP. Ze publiceerde veertig boeken.

De dreiging van de financiële wereld. — Roel Van de Pol / 10 augustus

Vandaag zit de financiële wereld overal. Zij domineert alles. Zelfs in die mate, dat men zich afvraagt of we niet machteloos staan tegenover deze reuzenbedrijven de wereld van krediet, banken, verzekeringen, beleggings- en investeringsfondsen… Maar om ze efficiënt te kunnen bekampen, moeten we eerst de aard van deze woekerende macht begrijpen. Wat is deze financiële wereld die ons omringt en dreigt te versmachten? Wat is haar werkelijke macht. En waarin schuilt haar invloed? Waar komt haar overwicht vandaan en hoe kunnen we er ons van ontdoen?

Om daarop te kunnen antwoorden moeten we de band onderzoeken tussen deze wereld, de plaats van het geld-kapitaal en de ontwikkeling van het kapitalisme, dat dit kapitaal nodig heeft om onbeperkt te groeien en te voldoen aan de winsthonger van de bedrijven, de bedrijfsleiders en de aandeelhouders. We moeten ons ook afvragen of de crisis, waarvan we nog steeds de gevolgen ondergaan door de zich opvolgende besparingsplannen, alleen maar een financiële crisis is, of integendeel een crisis is van een breder en diepgaander systeem.

Roel Van de Pol is medewerker van Imast

Thatcher aan de Schelde — Jan Vranken / 9 augustus

In Thatcher aan de Schelde (Uitgeverij EPO) dat vlak voor de verkiezingen van mei 2014 verscheen, nam Jan Vranken het beleid van de Antwerpse coalitie onder de loep. Was het immers niet zo dat De Wever Antwerpen had uitgeroepen tot het laboratorium voor het Vlaamse beleid? Ondertussen werd hij ook de man achter de schermen van het federale beleid en dus is het wel nuttig om eens na te gaan in welke mate de Antwerpse variant van het Thatcherisme deel is van het DNA van de Vlaamse en de federale regering.

Naast een ‘updaten’ van gegevens uit genoemde publicatie (met de focus op Vlaams en federaal vlak), worden deze ontwikkelingen ook in een bredere context geplaatst. Daarbij wordt een selectie gemaakt uit, onder meer: technologische ontwikkelingen en de economische herstructurering, globalisering, de toenemende ‘gewone’ ongelijkheden, uitsluiting, uitbuiting en tweedeling van de samenleving, individualiseringstendensen, racisme en xenofobie, de nieuwe vormen van diversiteit, die uitmonden in superdiversiteit en hyperdiversiteit, de opbouw en afbouw van de verzorgingsstaat, nieuwe vormen van solidariteit, het veronderstelde verdwijnen van de klassenstructuur van onze samenlevingen en de opkomst van een nieuwe ‘onderklasse’ (zie het precariaat), toenemend nationalisme en populisme.

Jan Vranken is emeritus gewoon hoogleraar van de Universiteit Antwerpen sinds 2009. Daar richtte hij het Centrum OASeS op. Hij deed onderzoek over – onder andere - armoede en andere vormen van sociale uitsluiting, migratie en de stad. Het bekendste product is het Jaarboek Armoede en Sociale Uitsluiting. Hij blijft actief op deze gebieden; zoals via de publicatie van een federaal jaarboek Armoede in België/Pauvreté en Belgique en Europese expertopdrachten

Uitdagingen voor het Chinese socialisme — Frank Willems / 9 augustus

China zoekt zijn weg naar het socialisme, met ontwikkeling en solidariteit centraal. Om het levensniveau verder te verbeteren wordt overgeschakeld van productie voor uitvoer op productie voor de eigen bevolking. Er wordt minder geïnvesteerd en meer consumptiegoederen geproduceerd. En het technologisch niveau moet naar de wereldtop. Bij deze diepgaande hervormingen komen nog de uitdagingen van duurzame ontwikkeling, sociale rechtvaardigheid en socialistische democratie.

De Westerse leiders beseffen na dertig jaar vergeefse pogingen dat China niet zal te verleiden zijn tot liberale democratie en dat het economisch niet zal kunnen veroverd worden. Het wordt een economische concurrent en bewijst dat een politiek alternatief mogelijk is. De VS gaan het verst met het tegenwerken van China, doch ook in andere Westerse landen bestaat die tendens. China biedt de wereld echter samenwerking aan via het Belt and Road Initiative (de nieuwe zijderoutes).

Lukt de Chinese ontwikkelingsstrategie?
Kan China vreedzaam de VS overvleugelen?
Kunnen Marxisten in Europa iets van China leren?

Frank Willems heeft meer dan 50 reizen naar China op de teller. Hij was professioneel betrokken bij de economische en technologische samenwerking met China van 1984 tot 2005. Hij was van 1992 tot 2002 voorzitter van de Vereniging België-China en van 1987 tot 1999 bestuurder van de Belgisch-Chinese Kamer van Koophandel. Van 2006 tot 2008 verbleef hij in Shenyang als lesgever aan de universiteit. Hij is redacteur van de website chinasquare.be en schrijft regelmatig columns voor Trends en Knack.

Arbeidsrecht en de nieuwe precaire contracten — Lut Vansant / 8 augustus

Uber en Deliveroo zijn twee app’s die stormenderhand de wereld innemen. De werknemers moeten tevreden zijn met een statuut als schijnzelfstandige of free-lancer. Zijn dergelijke contracten en de nieuwe flexijobs systematische pogingen tot uitholling van het arbeidsrecht?

In welke mate is winstbejag de motivatie? In de economische logica van het kapitalisme gaat het om het afkopen en afnemen van juridische garanties — die ingebouwd waren ter herverdeling. Wat is het effect hiervan op lange termijn?

En hoe passen deze contracten in de strategische visie van de neoliberale clan?

Wat kunnen we daar tegenover zetten? En kan dat zonder de fundamenteel de collectievere organisatie van de economie op tafel te leggen? Wat zijn de effecten van individualisering en consumentisme, tegenover de noodzaak aan herverdelende systemen, o.a. een nieuw statuut voor ‘arbeid’ — wat uiteraard gelinkt is aan andere fiscaliteit, en sociale zekerheid.

Aandacht ook voor de syndicale acties in de nieuwe sectoren.

Lut Van Sant is hoofd van de vormingsdienst van LBC-NVK en is voorzitter van Mink-A.

Love and Capital — Mary Gabriel / 12 augustus

Cursus in het Engels! 

Mary Gabriel is de auteur van de biografie Liefde en Kapitaal: Karl en Jenny Marx en de geboorte van een revolutie. Deze biografie van Karl Marx is zeker de beste die er ooit geschreven werd.

Liefde en Kapitaal volgt het leven van Karl Marx, zijn vrouw Jenny von Westphalen, hun drie dochters en van Friedrich Engels. De familie leefde zeer lang als vluchteling in Parijs, Brussel en Londen. Marx is de grondlegger van de socialistische en communistische beweging. De biografie geeft inzicht in de totstandkoming van zijn belangrijkste werken. We lezen hoe deze militante familie ondanks de armoede diep bekommerd was over de toekomst van de werkende klasse.

Wie dit boek leest of een uiteenzetting van Mary Gabriel hoort, wil meer te weten komen over het werk van Marx en Engels.

Mary Gabriel studeerde journalistiek in de Verenigde Staten en in Parijs, en werkte daarna als redacteur bij Reuters in Washington en Londen.

Liever klassenstrijd dan identiteitsstrijd — Dominique Willaert / 7 augustus

In m’n cursus wil ik een beeld schetsen van het ontstaan van het begrip ‘identiteitspolitiek’ en de politieke en maatschappelijke invloed van de identiteitspolitiek in de VS en Europa.

In mijn these wil ik verdedigen hoe de identiteitspolitiek eigenlijk verbonden is met het neoliberalisme en in die zin geen uitzicht biedt op succesvolle antiracistische en antikapitalistische strijd maar eerder de bestaande machten in de kaart speelt.

In een derde stap wil ik trachten een vertaling te maken hoe klassenstrijd in de 21e eeuw perspectief biedt op succesvolle strijd tegen racisme, seksisme en finaal uitzicht biedt op een systemische machtswissel.

Dominique Willaert is artistiek leider van Victoria Deluxe — theater- en filmmaker — opgeleid als psychotherapeut/psycholoog aan de UGent en het IPRR. Op Vives i.s.m. CVO MIRAS Kortrijk doceert hij de cursus ‘Omgaan met diversiteit’.

Nieuws van de linkse stroming in Latijns-Amerika— Raf Custers / 9 augustus

Latijns-Amerika beleeft een ruk naar rechts. Tijd dus om te zien waar links staat. Sterker nog: tijd om te zien of links nog bestaat?

Want wat brengt het nieuws: de arrestatie van ex-president Lula in Brazilië, voortdurend gestook in Venezuela, harde neo-liberale agitatie vanwege de presidenten Macri in Argentinië en Piñera in Chili, twijfels over Ortega in Nicaragua, over Evo in Bolivia, een generatiewissel in Cuba, de VS agressiever dan ooit ...

Maar is de actualiteit zo eenduidig? Wat is de actualiteit van het progressieve kamp? Hoe is het samengesteld? Kan het zich herpakken?

In één dag verkennen we het politieke panorama van Latijns-Amerika.

Raf Custers, journalist, schrijver, documentairemaker en onderzoeker bij Gresea. In 2016 publiceerde hij het boek De uitverkoop van Zuid-Amerika (EPO).

De toekomst van het Cubaans socialisme — Isabelle Vanbrabant / 11 augustus

Het Cubaanse parlement verkoos in april jongstleden, een nieuwe president, Miguel Díaz-Canel, een 58-jarige ingenieur elektronica en voormalig minister bevoegd voor het hoger onderwijs. Een man die het bewijs reeds leverde van zijn capaciteiten om problemen om te lossen. Raoul Castro, zelf zal nog aan het hoofd van de communistische partij blijven tot 2021. Zonder twijfel is hier een pagina omgedraaid van de revolutionaire geschiedenis van Cuba. In de context van een offensief van rechts op het Latijns-Amerikaanse continent, onder auspiciën van de Verenigde Staten, ziet Cuba zich opnieuw geconfronteerd met grote uitdagingen. Hoe de verworvenheden van de Revolutie behouden en de continuïteit van het veranderingsproces en de perfectionering van het socialistisch systeem bewaren? Hoe voorzien de Cubaanse leiders de opbouw van een duurzaam socialisme te kunnen verwezenlijken, volgens de principes en de strategie die op het 7de partijcongres werden beslist? En de jeugd in dit alles? Samen zullen we ontdekken hoe de Cubanen dit aanpakken.

Isabelle Vanbrabant, voorzitster van de Belgische Cuba solidariteitsorganisatie Cubanismo en co-auteur van het boekje Cuba, revolutie met een groen hart.

Planning en socialisme — Jo Cottenier / 12 augustus

Heeft de planeconomie nog toekomst? Na de val van de Sovjet-Unie werd de definitieve overwinning van de markteconomie afgekondigd. En toen China in stilte de markteconomie omhelsde leek het lot van de planeconomie bezegeld. Jo Cottenier ging op zoek naar marxistische denkers die er bleven in geloven en brengt een overzicht van de meest creatieve ideeën. Waar is het misgelopen in de Sovjet-Unie en waarom zou het met de huidige ontwikkeling van de technologie en de informatica zoveel beter kunnen? Geeft de klimaatcrisis niet een nieuwe spoorslag aan het denken over planning en planeconomie?

Jo Cottenier specialiseerde zich in sociaal-economische dossiers en bestudeerde ook het economisch beleid in China en in de voormalige Sovjet-Unie en de DDR. Hij schreef mee aan De Generale 1822-1992, EPO, 1989 en De tijd staat aan onze kant: Vakbondsmilitant in de jaren 90 — crisis, nieuwe technologieën, internationalisering, EPO, 1991, en publiceerde in Marxistische Studies o.a. in nr. 112 (2015) “De Chinese beurskrach: context en perspectief”.

Wat dachten Marx en Engels over Darwin? — Dirk Van Duppen / 7 augustus

Karl Marx en Friedrich Engels hadden veel waardering voor het werk van Charles Darwin en zijn wetenschappelijk studiemethode van de organische natuur die leidde tot de evolutieleer. Een methode die Marx en Engels ook hanteerden in de studie van de maatschappij, waaruit zij het historisch materialisme hebben ontwikkeld. Marx stuurde zelfs een persoonlijk gesigneerd exemplaar van Het Kapitaal naar Darwin. Ze hadden ook kritische kanttekeningen. In het bijzonder ten aanzien van de visie door sommige aanhangers van Darwin, op de mens als een van nature concurrerend individualistisch wezen, al of niet behorend tot een superieur ras of volk. Deze mensvisie werd al eeuwenlang verdedigd door invloedrijke politieke filosofen zoals Thomas Hobbes (17e eeuw), Thomas Malthus (18e eeuw) — die voor Charles Darwin nochtans een inspiratiebron waren voor de ontwikkeling van zijn evolutieleer — en Herbert Spencer (19e eeuw). Terwijl dit laatste mensbeeld vandaag dankzij het neoliberalisme in belangrijke mate de publieke opinie domineert, is er nu een overweldigende hoeveelheid wetenschappelijk bewijs voor een tegenovergestelde mensvisie. Een “prosociale”, waarmee een natuurlijke neiging tot sociaal gedrag wordt bedoeld, zoals Marx, Engels én Darwin die al honderdvijftig jaar geleden verdedigden.

Dirk Van Duppen is dokter bij Geneeskunde voor het Volk, gemeenteraadslid voor de PVDA in Antwerpen en initiator van het kiwimodel in België. Hij publiceerde het spraakmakende boek De Cholesteroloorlog en samen met Johan Hoebeke De Supersamenwerker. In 2009 kreeg hij voor zijn jarenlang maatschappelijk engagement de Prijs voor de Democratie.

Vakbonden en Koude Oorlog. Een gelaagde geschiedenis. — Geert Van Goethem / 12 augustus

Regeringen en regimes proberen om de vakbeweging in te schakelen in belangrijke maatschappelijke processen. En vakbonden zijn vaak geneigd om dit te doen, maar voor wat hoort wat.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog hebben vakbonden van verschillende oorlogvoerende partijen zich geleend tot medewerking aan de oorlogsindustrie. De voorzitter van de Amerikaanse vakbond, Samuel Gompers, was kind aan huis in het Witte Huis. Dit leidde in 1919 tot een participatie van belangrijke vakbondsleiders aan de Vredesconferentie van Versailles, waar een Labour Charter en de oprichting van een Internationale Arbeidsorganisatie werd afgesproken. De oorlog had de vakbeweging in een machtspositie gebracht en ze had geleerd die te gebruiken.

Deze resultaten maken duidelijk hoe vakbonden macht wisten om te zetten in verandering, maar ook revolutie kon stoppen of verhinderen. Kapitaalbezitters waren er als de dood voor dat de revolutionaire brand die in Rusland woedde zich over de industriële wereld zou verspreiden. Door verandering te accepteren en van vakbonden partners te maken in plaats van vijanden kon dit — met succes — worden verijdeld.

Uit wat er tijdens de Tweede Wereldoorlog en de daaropvolgende Koude Oorlog gebeurd is, vallen lessen te trekken voor vandaag. Tussen 1940 en 1989 zien we dat Westerse vakbonden essentiële posities innamen en een sleutelrol vervulden in de ideologische strijd tussen Oost en West. We reconstrueren het verhaal: wat is er gebeurd, wie heeft wat gedaan, met welk doel en met welk resultaat? Wie waren de winnaars en wie de verliezers? We kijken voornamelijk naar de vakbonden van de grote Westerse koloniale en imperialistische mogendheden, maar ook naar de internationale vakbondskoepels en de Internationale Arbeidsorganisatie. De feiten moeten ons aanzetten tot kritisch nadenken over dit verleden. En ten slotte trekken we conclusies voor het heden en de toekomst. Hoe kan de geschiedenis gebruikt worden voor een vernieuwing en versterking van de kracht van de arbeidersbeweging.

Geert Van Goethem is directeur van het Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis en secretaris van de International Association of Labour History Institutes (IALHI). Tevens is hij lid van het bestuur van de Internationale Tagung der Historiker (ITH) en voorzitter van Archiefbank Vlaanderen en het Overleg Landelijke Archieven Vlaanderen (OLAV).

Muziek en politiek: van jazz tot techno — Christof Devriendt / 9 augustus

In deze cursus gaan we op zoek naar politieke stellingnames en engagementen binnen de muziekwereld. Doorheen de geschiedenis, met focus op de Westerse muziek uit de 20e eeuw, worden verschillende voorbeelden aangehaald, waarbij muzikanten ingingen tegen de gevestigde maatschappelijke structuren: gaande van de eerste blues-zangers, over de hippie-protestzangers, naar de punk-beweging tot de hiphoppers van vroeger en nu. Ook de huidige maatschappelijke tendensen worden dus onder de loep genomen. Het wordt verder een interactieve cursus met een eigen inbreng, waarbij er heel wat muziek met geëngageerde teksten passeert. Een boeiende dag voor wie zowel van muziek als van geschiedenis én politiek houdt!

Christof Devriendt woont met z'n zoon te Sint-Jans-Molenbeek, waar hij stadsgids is. Hij werkt als muziekjournalist -en promotor. Voordien werkte hij in de Brusselse jeudgsector. Hij is gepassioneerd door muziek en geschiedenis. Hij is actief in de PVDA-sectie van historisch Molenbeek en persattaché bij ManiFiesta, het Feest van de Solidariteit.